//////

NAJISTOTNIEJSZE USTAWY

Z innych ustaw mających istotne znaczenie dla funkcjonowania finan­sów samorządowych wymienić trzeba przede wszystkim: tak zwane ustawy ustrojowe, czyli:ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym,ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, zawierające podstawowe przepisy dotyczące organizacji JST, ich orga­nów stanowiących i wykonawczych oraz zasad podziału zadań i kompe­tencji między organy JST, a także podstawowe zasady odnoszące się do gospodarki finansowej JST;ustawę z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, zawierają­cą, oprócz przepisów określających wspólne dla całego sektora finan­sów publicznych:zasady i sposoby zapewnienia jawności i przejrzystości finansów publicznych,formy organizacyjno-prawne jednostek sektora finansów publicz­nych,zasady planowania i dysponowania środkami publicznymi,zasady kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych.

NAJISTOTNIEJSZE ODSTĘPSTWA OD ZAPISANYCH ZASAD

  • Procedury wyrównawcze i działania równoważące, mające na celu ochronę finansowo słabszych społeczności lokalnych nie powinny ogra­niczać swobody podejmowania decyzji przez społeczności lokalne w zakresie ich uprawnień własnych,społeczności lokalne powinny być konsultowane, w odpowiednim trybie, co do form przyznania im zasobów pochodzących z redystrybu­cji dochodów,o ile jest to możliwe, subwencje przyznane społecznościom lokal­nym nie powinny być przeznaczane na finansowanie specyficznych projektów,dla potrzeb finansowania nakładów inwestycyjnych społeczności lo­kalne powinny mieć dostęp do krajowego rynku kapitałowego, w grani­cach określonych prawem.Trudno uznać, że postanowienia EKST zostały w Polsce w pełni wdro­żone. Za najistotniejsze odstępstwa od zasad zapisanych w EKST uznać na­leży:brak własnych dochodów podatkowych powiatów i gmin,istnienie zadań zleconych, finansowanych dotacjami celowymi z bud­żetu państwa,finansowanie niektórych zadań własnych (np. zadań z zakresu kultu­ry) dotacjami celowymi z budżetu państwa,dość częste przypadki obarczania jednostek samorządu terytorialne­go nowymi zadaniami — bez przyznania im dodatkowych dochodów umożliwiających sfinansowanie kosztów wykonania nowych zadań.

EUROPEJSKA KARTA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

Istotne dla systemu finansów samorządowych są również postanowienia Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego (EKST), sporządzonej w Strasburgu 15 października 1985 r. i ratyfikowanej przez Polskę 26 kwiet­nia 1993 r. której art. 9 („Zasady finansowe społeczności lokalnych”) sta­nowi, że: społeczności lokalne mają prawo do posiadania własnych wystarcza­jących zasobów finansowych, którymi mogą swobodnie dysponować w ramach wykonywania swych uprawnień,wysokość zasobów finansowych społeczności lokalnych powinna być dostosowana do zakresu uprawnień przyznanych im przez Konsty­tucję lub przez prawo,przynajmniej część zasobów finansowych społeczności lokalnych po­winna pochodzić z opłat i podatków lokalnych, których wysokość spo­łeczności te mają prawo ustalać, w zakresie określonym ustawą,systemy finansowe, na jakich opierają się zasoby pozostające do dys­pozycji społeczności lokalnych, powinny być wystarczająco zróżnico­wane i elastyczne, aby mogły w miarę możliwości odpowiadać rzeczy­wistym zmianom zachodzącym w poziomie kosztów związanych z wykonywaniem uprawnień.

UDZIAŁ WYDATKÓW NA REALIZACJĘ ZADAŃ

Udział wydatków na realizację zadań zleconych wykazuje — z pewny­mi zawirowaniami — tendencję zniżkową. Widoczne„wybrzuszenie” w latach 1999-2002 spowodowane było przekazaniem powiatom obowiązku finansowania terenowych jednostek policji i straży pożarnej, przy czym środki na ten cel przekazywano powia­tom w formie dotacji na zadania zlecone. Z tego nieudanego pomysłu wy­cofano się częściowo w roku 2003, przywracając poprzedni mechanizm fi­nansowania policji. Nadal jednak powiatowe komendy straży pożarnej otrzymują środki na działalność za pośrednictwem powiatów. Podkreślić trzeba, że przekazanie powiatom obowiązku finansowania policji i straży pożarnych nie wiązało się z przyznaniem jakichkolwiek uprawnień zarząd­czych lub choćby nadzorczych. Budżetów powiatów użyto więc wyłącznie jako pośrednika między Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administra­cji, a komendami powiatowymi.

ODMIENNOŚCI

Odmienności te polegały na tym, że: po pierwsze, organem odwoławczym od decyzji wydawanych przez organy gmin były — w odniesieniu do spraw związanych z zadaniami własnymi — samorządowe kolegia odwoławcze, a w odniesieniu do spraw związanych z zadaniami zleconymi — właściwe organy admini­stracji rządowej (najczęściej ministrowie),po drugie, o ile nadzór nad wykonywaniem przez gminy zadań wła­snych ograniczony został do nadzoru sprawowanego na podstawie kryterium legalności (co oznacza, że organy administracji rządowej mogły ingerować w działalność samorządową tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa), o tyle w przypadku zadań zleconych nadzór był spra­wowany również na podstawie kryteriów celowości i gospodarności.W chwili obecnej żadna z tych odmienności już nie istnieje. Nadzór nad działalnością samorządową sprawowany może być wyłącznie na podstawie kryterium legalności, samorządowe kolegia orzekające stały się organami odwoławczymi również w sprawach decyzji wydawanych w związku z wy­konywaniem przez JST zadań zleconych. Nie ma więc już racjonalnego uza­sadnienia dla utrzymywania instytucji zadań zleconych i celowa była likwi­dacja tej instytucji, połączona z nadaniem obecnym zadaniom zleconym statusu obowiązkowych zadań własnych.